Quyền của bị can đối với kết luận giám định đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị khởi tố trong quá trình tố tụng hình sự. Việc nắm rõ các quyền này giúp bị can chủ động tham gia, yêu cầu làm rõ hoặc khiếu nại khi có sai sót. Thủ tục giám định tư pháp cần được thực hiện minh bạch để tránh oan sai. Cùng Luật ACC tìm hiểu chi tiết.

1. Quyền của bị can đối với kết luận giám định theo quy định

Bị can có quyền được thông báo kết luận giám định theo quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Cơ quan tiến hành tố tụng phải giao hoặc gửi kết luận giám định cho bị can trong thời hạn luật định để họ biết nội dung và có cơ sở thực hiện quyền khác. Theo Luật Giám định tư pháp 2020, kết luận giám định phải thể hiện rõ phương pháp, kết quả và căn cứ khoa học. Bị can được quyền đọc, sao chụp tài liệu liên quan đến kết luận này.

Việc thực hiện quyền giúp bị can chuẩn bị ý kiến bào chữa hoặc yêu cầu bổ sung. Nếu cơ quan không thông báo đúng hạn, bị can có thể khiếu nại để bảo vệ lợi ích.

2. Quyền yêu cầu thực hiện giám định hoặc giám định bổ sung

Bị can được quyền đề nghị cơ quan tiến hành tố tụng trưng cầu giám định theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đề nghị này phải bằng văn bản và nêu rõ lý do cần thiết. Luật Giám định tư pháp 2020 quy định trường hợp cần giám định bổ sung khi kết luận chưa đầy đủ hoặc có mâu thuẫn. Bị can có thể yêu cầu chỉ định người giám định khác nếu nghi ngờ năng lực hoặc khách quan. Cơ quan có thẩm quyền xem xét và quyết định trong thời hạn luật định. Việc thực hiện quyền này góp phần làm rõ sự thật khách quan của vụ án.

3. Quyền khiếu nại và yêu cầu giám định lại

Bị can có quyền khiếu nại kết luận giám định nếu phát hiện sai sót hoặc không đồng ý với nội dung. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, khiếu nại được gửi đến cơ quan đã ra quyết định trưng cầu. Luật Giám định tư pháp 2020 cho phép yêu cầu giám định lại khi có căn cứ cho rằng kết luận không chính xác. Bị can phải nêu rõ lý do và cung cấp tài liệu chứng minh. Cơ quan cấp trên xem xét và có thể chấp nhận hoặc bác bỏ yêu cầu. Quyền này đảm bảo tính công bằng và hạn chế rủi ro oan sai trong tố tụng.

4. Hậu quả khi bị can không được bảo đảm quyền đối với kết luận giám định

Nếu quyền của bị can đối với kết luận giám định bị xâm phạm, kết quả tố tụng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định các chứng cứ thu thập trái pháp luật không được sử dụng. Theo Luật Giám định tư pháp 2020, kết luận giám định không tuân thủ quy trình có thể bị hủy bỏ. Bị can có thể yêu cầu hủy bỏ quyết định tố tụng liên quan và bồi thường thiệt hại. Việc vi phạm còn dẫn đến trách nhiệm hành chính hoặc hình sự đối với người có thẩm quyền. Do đó, bảo đảm quyền này là điều kiện cần thiết cho một phiên tòa công bằng.

5. Câu hỏi thường gặp

Bị can có được tự mình yêu cầu giám định không?

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bị can chỉ được quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền trưng cầu giám định chứ không tự thực hiện. Đề nghị phải nêu rõ lý do và được xem xét chấp nhận. Luật Giám định tư pháp 2020 cũng quy định trình tự thực hiện qua cơ quan nhà nước.

Thời hạn thông báo kết luận giám định cho bị can là bao lâu?

Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định cơ quan phải giao kết luận trong thời hạn ba ngày sau khi nhận được. Việc chậm trễ có thể bị khiếu nại. Luật Giám định tư pháp 2020 bổ sung nghĩa vụ minh bạch trong giao nhận tài liệu.

Bị can có quyền từ chối kết luận giám định không?

Bị can không có quyền từ chối tuyệt đối nhưng được quyền khiếu nại hoặc yêu cầu giám định lại theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Luật Giám định tư pháp 2020 cho phép đề nghị giám định lại khi có căn cứ khoa học. Quyền này phải thực hiện đúng thủ tục.

Quyền của bị can đối với kết luận giám định cần được hiểu và thực hiện đúng để bảo vệ lợi ích hợp pháp. Mọi vướng mắc về thủ tục tố tụng hình sự, hãy liên hệ Luật ACC để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.