Quy định về người làm chứng trong luật công chứng đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và an toàn pháp lý cho các giao dịch được thực hiện tại tổ chức hành nghề công chứng. Việc nắm rõ các quy định này giúp các bên tham gia giao dịch hạn chế rủi ro tranh chấp sau này. Dưới sự điều chỉnh của Hiến pháp năm 2013 và Luật Công chứng năm 2024, người làm chứng trở thành yếu tố không thể thiếu trong nhiều trường hợp cụ thể. Cùng Luật ACC tìm hiểu chi tiết các quy định hiện hành.

1. Vai trò của người làm chứng trong thủ tục công chứng

Người làm chứng góp phần xác nhận ý chí tự nguyện của các bên tham gia giao dịch khi họ không thể tự mình ký tên hoặc điểm chỉ do hạn chế về thể chất hoặc nhận thức. Theo Hiến pháp năm 2013, mọi công dân đều có quyền tự do giao kết hợp đồng và thực hiện các giao dịch dân sự hợp pháp, đồng thời được bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Luật Công chứng năm 2024 quy định người làm chứng tham gia nhằm bảo đảm giao dịch được thực hiện đúng ý chí của các bên, đồng thời tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc công chứng. Vai trò này đặc biệt quan trọng trong các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc di chúc, nơi tính xác thực cần được kiểm chứng kỹ lưỡng. Nhờ sự hiện diện của người làm chứng, tổ chức hành nghề công chứng có thêm căn cứ để đánh giá tính tự nguyện và năng lực hành vi dân sự của các bên.

2. Điều kiện để trở thành người làm chứng theo quy định

Để đảm nhận vai trò người làm chứng, cá nhân phải đáp ứng các tiêu chuẩn về năng lực hành vi dân sự và không thuộc diện bị cấm theo pháp luật. Luật Công chứng năm 2024 quy định người làm chứng phải là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, không phải là người thân thích của các bên tham gia giao dịch hoặc của công chứng viên.

Hiến pháp năm 2013 khẳng định quyền bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật, do đó người làm chứng phải thực hiện nhiệm vụ một cách khách quan, trung thực. Ngoài ra, người làm chứng không được có quyền lợi liên quan đến nội dung giao dịch để tránh xung đột lợi ích. Các điều kiện này nhằm bảo đảm tính khách quan và hiệu lực pháp lý của văn bản công chứng sau khi hoàn tất thủ tục.

3. Quy định về người làm chứng trong luật công chứng mới

Quy định về người làm chứng trong luật công chứng được Luật Công chứng năm 2024 làm rõ hơn so với các quy định trước đây, đặc biệt về trường hợp bắt buộc phải có người làm chứng. Theo Luật Công chứng năm 2024, khi một bên tham gia giao dịch không thể ký tên hoặc điểm chỉ được thì phải có ít nhất hai người làm chứng. Hiến pháp năm 2013 bảo đảm quyền tự do ý chí của công dân, do đó sự tham gia của người làm chứng phải hoàn toàn tự nguyện và không bị ép buộc.

Luật Công chứng năm 2024 cũng quy định rõ người làm chứng có trách nhiệm xác nhận nội dung giao dịch đã được đọc và giải thích đầy đủ cho các bên. Việc này giúp văn bản công chứng có giá trị pháp lý cao hơn và giảm thiểu khả năng bị khiếu nại sau này. Các quy định mới nhấn mạnh nghĩa vụ trung thực của người làm chứng, đồng thời quy định chế tài xử lý nếu người làm chứng khai man hoặc che giấu thông tin quan trọng.

4. Quyền và nghĩa vụ của người làm chứng

Người làm chứng có quyền được thông báo trước về nội dung giao dịch cần chứng kiến và được giải thích rõ quyền lợi, nghĩa vụ của mình. Luật Công chứng năm 2024 quy định người làm chứng có quyền từ chối tham gia nếu nhận thấy giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội. Hiến pháp năm 2013 bảo vệ quyền tự do của công dân, bao gồm quyền từ chối thực hiện hành vi trái pháp luật.

Về nghĩa vụ, người làm chứng phải có mặt trong suốt quá trình công chứng, lắng nghe và xác nhận nội dung đã được đọc cho các bên nghe. Họ phải ký tên vào văn bản công chứng để ghi nhận sự chứng kiến của mình. Việc thực hiện đúng nghĩa vụ này góp phần bảo đảm hiệu lực thi hành của văn bản công chứng theo quy định của Luật Công chứng năm 2024.

5. Câu hỏi thường gặp

Người làm chứng có được trả thù lao không?

Trả lời: Luật Công chứng năm 2024 không quy định cụ thể về việc trả thù lao cho người làm chứng. Tuy nhiên, các bên tham gia giao dịch có thể tự thỏa thuận về việc hỗ trợ chi phí đi lại hoặc các khoản chi phí hợp lý khác cho người làm chứng. Việc thỏa thuận này phải được ghi nhận rõ ràng để tránh phát sinh tranh chấp sau này.

Người làm chứng có thể là người thân của một bên giao dịch không?

Trả lời: Luật Công chứng năm 2024 nghiêm cấm người làm chứng là người thân thích của các bên tham gia giao dịch hoặc của công chứng viên. Quy định này nhằm bảo đảm tính khách quan và trung lập của người làm chứng theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 về quyền bình đẳng trước pháp luật.

Giao dịch nào bắt buộc phải có người làm chứng?

Trả lời: Theo Luật Công chứng năm 2024, giao dịch mà một hoặc nhiều bên không thể ký tên hoặc điểm chỉ được thì bắt buộc phải có ít nhất hai người làm chứng. Ngoài ra, một số giao dịch đặc thù như lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng cũng có thể yêu cầu người làm chứng để tăng cường tính xác thực.

Quy định về người làm chứng trong luật công chứng là nội dung quan trọng mà mọi cá nhân, tổ chức cần nắm rõ khi thực hiện giao dịch công chứng. Việc tuân thủ đúng các quy định này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giảm thiểu rủi ro pháp lý. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ thực hiện thủ tục công chứng đúng quy định, hãy liên hệ Luật ACC ngay hôm nay.