Người không được tham gia giám đốc thẩm là vấn đề quan trọng trong thủ tục tố tụng nhằm đảm bảo tính khách quan, công bằng của bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Việc xác định đúng đối tượng không được tham gia giúp tránh sai sót, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. Quy định về người không được tham gia giám đốc thẩm được ghi nhận trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và Luật Tố tụng hành chính 2015. Cùng Luật ACC tìm hiểu chi tiết để nắm rõ các quy định này.

1. Người không được tham gia giám đốc thẩm là ai?

Người không được tham gia giám đốc thẩm là những người thuộc trường hợp phải từ chối tham gia hoặc bị thay đổi trong quá trình xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm người tiến hành tố tụng không có sự thiên vị hoặc lợi ích liên quan làm ảnh hưởng đến tính khách quan của việc giải quyết vụ án.

Trong thủ tục giám đốc thẩm, thành phần tham gia chủ yếu gồm các Thẩm phán thuộc Hội đồng giám đốc thẩm, Thư ký Tòa án và Kiểm sát viên theo quy định của từng lĩnh vực tố tụng. Người đã tham gia giải quyết vụ án ở giai đoạn tố tụng trước đó hoặc có căn cứ cho thấy không thể bảo đảm sự vô tư, khách quan sẽ không được tham gia Hội đồng giám đốc thẩm.

Ngoài ra, trường hợp người tiến hành tố tụng có quan hệ thân thích với người tham gia tố tụng hoặc có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án cũng có thể thuộc diện phải từ chối hoặc bị thay đổi theo quy định pháp luật.

2. Cơ sở xác định người không được tham gia giám đốc thẩm

Việc xác định người không được tham gia giám đốc thẩm dựa trên các quy định về từ chối hoặc thay đổi người tiến hành tố tụng trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và Luật Tố tụng hành chính 2015.

Đối với thủ tục giám đốc thẩm, Hội đồng xét xử không bao gồm Hội thẩm nhân dân mà chỉ gồm các Thẩm phán theo quy định của pháp luật tố tụng. Do đó, các trường hợp xem xét thay đổi chủ yếu liên quan đến Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên hoặc những người tiến hành tố tụng khác có liên quan đến vụ án.

Ví dụ, Thẩm phán đã tham gia xét xử sơ thẩm, phúc thẩm hoặc đã có ý kiến giải quyết vụ án trước đó có thể không được tham gia giám đốc thẩm nếu thuộc trường hợp pháp luật quy định. Tương tự, người có quan hệ thân thích với người tham gia tố tụng hoặc có lợi ích liên quan cũng phải được xem xét thay đổi để bảo đảm tính khách quan.

3. Hậu quả pháp lý khi người không được tham gia vẫn tham gia giám đốc thẩm

Nếu người thuộc trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi vẫn tham gia Hội đồng giám đốc thẩm, đây có thể được xem là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quyết định được ban hành.

Khi phát hiện có vi phạm về thành phần người tiến hành tố tụng, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét lại quyết định theo quy định của pháp luật tố tụng tương ứng. Việc xử lý có thể dẫn đến hủy quyết định đã ban hành hoặc thực hiện lại thủ tục nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.

Do đó, việc kiểm tra điều kiện tham gia của Thẩm phán, Thư ký Tòa án, Kiểm sát viên trước khi tiến hành phiên họp giám đốc thẩm có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm sự công bằng và minh bạch của hoạt động xét xử.

4. Câu hỏi thường gặp

Ai có quyền đề nghị thay đổi người không được tham gia giám đốc thẩm?

Trả lời: Người tham gia tố tụng, đương sự hoặc người đại diện hợp pháp có thể đề nghị xem xét thay đổi người tiến hành tố tụng khi phát hiện có căn cứ cho rằng người đó không bảo đảm tính khách quan. Tuy nhiên, trong thực tế giám đốc thẩm, đương sự thường không trực tiếp tham gia phiên họp nếu Tòa án không triệu tập. Việc quyết định thay đổi Thẩm phán, Thư ký Tòa án hoặc Kiểm sát viên thuộc thẩm quyền của Chánh án Tòa án có thẩm quyền hoặc Hội đồng giám đốc thẩm theo quy định pháp luật.

Người thân thích của đương sự có bị cấm tham gia giám đốc thẩm không?

Trả lời: Người thân thích của đương sự không mặc nhiên bị cấm tham gia giám đốc thẩm. Tuy nhiên, nếu người tiến hành tố tụng có quan hệ thân thích với đương sự, bị cáo, người bị hại hoặc người tham gia tố tụng khác và mối quan hệ này có thể ảnh hưởng đến tính khách quan thì phải từ chối hoặc bị thay đổi theo quy định của pháp luật tố tụng.

Vi phạm quy định về người tham gia giám đốc thẩm có ảnh hưởng đến quyết định không?

Trả lời: Có. Việc để người thuộc trường hợp phải từ chối hoặc bị thay đổi tham gia Hội đồng giám đốc thẩm có thể làm ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quyết định. Khi có vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng, quyết định giám đốc thẩm có thể bị xem xét lại theo quy định của pháp luật để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.

Người không được tham gia giám đốc thẩm cần được xác định chính xác để đảm bảo tính hợp pháp của thủ tục tố tụng. Nếu bạn đang gặp vấn đề liên quan hoặc cần tư vấn chi tiết hơn, hãy liên hệ Luật ACC để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.