Toà án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức ngay từ giai đoạn đầu. Việc xác định đúng thẩm quyền giúp vụ việc được thụ lý nhanh chóng, tránh tình trạng chuyển vụ án kéo dài. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định hiện hành cùng Luật ACC.

1. Thẩm quyền xét xử sơ thẩm theo loại vụ việc

Tòa án nhân dân có thẩm quyền xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự, hình sự và hành chính theo quy định của từng lĩnh vực tố tụng.

Trong tố tụng dân sự, theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án nhân dân khu vực giải quyết phần lớn các tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động thuộc thẩm quyền sơ thẩm. Tòa án nhân dân cấp tỉnh giải quyết các vụ án thuộc trường hợp pháp luật quy định, như vụ án có yếu tố nước ngoài hoặc các vụ việc thuộc thẩm quyền của cấp tỉnh.

Trong tố tụng hình sự, theo Điều 268 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm các vụ án thuộc thẩm quyền theo quy định pháp luật. Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử sơ thẩm các vụ án về tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc các vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực nhưng có tính chất phức tạp, yếu tố nước ngoài hoặc trường hợp khác theo luật định.

Đối với vụ án hành chính, Luật Tố tụng hành chính 2015 xác định thẩm quyền xét xử sơ thẩm dựa trên loại quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện và chủ thể ban hành quyết định hoặc thực hiện hành vi đó.

2. Thẩm quyền theo cấp và lãnh thổ

Thẩm quyền theo cấp giúp xác định Tòa án nào có quyền xét xử sơ thẩm, tránh tình trạng chồng chéo trong hoạt động xét xử. Việc phân định này được thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và Luật Tố tụng hành chính 2015.

Bên cạnh thẩm quyền theo cấp, Tòa án còn phải xác định thẩm quyền theo lãnh thổ. Theo nguyên tắc chung trong tố tụng dân sự, Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở có thẩm quyền giải quyết vụ án, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Đối với vụ án hành chính, thẩm quyền thường thuộc Tòa án nơi cơ quan, người có thẩm quyền ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính bị khởi kiện theo quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015.

Việc xác định đúng thẩm quyền theo cấp và lãnh thổ giúp bảo đảm vụ án được giải quyết đúng cơ quan có thẩm quyền, hạn chế việc phải chuyển hồ sơ nhiều lần.

3. Tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm không?

Tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm khi vụ việc thuộc đúng phạm vi giải quyết về loại án, cấp Tòa án và lãnh thổ theo quy định pháp luật.

Khi tiếp nhận đơn khởi kiện, Tòa án có trách nhiệm kiểm tra điều kiện khởi kiện, thẩm quyền giải quyết trước khi tiến hành thụ lý. Nếu vụ việc không thuộc thẩm quyền, Tòa án sẽ trả lại đơn hoặc chuyển đơn đến Tòa án có thẩm quyền theo quy định của từng lĩnh vực tố tụng.

Đối với vụ án hành chính, theo Điều 121 Luật Tố tụng hành chính 2015, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn, Thẩm phán được phân công phải xem xét đơn khởi kiện và xử lý theo quy định.

Việc kiểm tra thẩm quyền ngay từ đầu giúp bảo đảm quyền khởi kiện, đồng thời tránh kéo dài thời gian giải quyết do sai sót về thủ tục.

4. Hồ sơ và thủ tục nộp đơn khởi kiện

Khi chuẩn bị nộp đơn khởi kiện, người khởi kiện cần chuẩn bị đầy đủ đơn khởi kiện theo quy định, giấy tờ chứng minh nhân thân, tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm cùng các giấy tờ liên quan khác tùy từng vụ việc cụ thể.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Tòa án sẽ xem xét nội dung đơn khởi kiện, kiểm tra điều kiện khởi kiện, thẩm quyền giải quyết và các tài liệu kèm theo. Trường hợp hồ sơ đáp ứng yêu cầu, Tòa án thông báo cho người khởi kiện nộp tiền tạm ứng án phí (nếu thuộc trường hợp phải nộp) và thực hiện thủ tục thụ lý vụ án theo quy định pháp luật.

Việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, xác định đúng Tòa án có thẩm quyền và thực hiện đúng trình tự nộp đơn giúp quá trình giải quyết vụ án được thuận lợi, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung hoặc chuyển hồ sơ nhiều lần.

5. Câu hỏi thường gặp

Tòa án nào có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài?

Trả lời: Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nhiều vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực nếu đáp ứng điều kiện luật định.

Thời hạn Tòa án kiểm tra thẩm quyền sau khi nhận đơn là bao lâu?

Trả lời: Đối với vụ án dân sự, Tòa án xem xét đơn khởi kiện trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Đối với vụ án hành chính, Thẩm phán xem xét đơn trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đơn theo Điều 121 Luật Tố tụng hành chính 2015.

Có thể yêu cầu chuyển vụ án sang Tòa án khác sau khi đã thụ lý không?

Trả lời: Có. Trường hợp phát hiện vụ án không thuộc thẩm quyền, Tòa án có thể chuyển vụ án cho Tòa án có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng. Việc chuyển vụ án phải được thực hiện đúng trình tự nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia tố tụng.

Toà án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm là yếu tố then chốt quyết định tính hợp pháp của toàn bộ quá trình tố tụng. Hiểu rõ quy định giúp các bên chủ động chuẩn bị và bảo vệ quyền lợi tốt nhất. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, hãy liên hệ Luật ACC ngay hôm nay.