Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo tính công bằng, khách quan và đúng pháp luật tại các phiên tòa sơ thẩm. Việc nắm rõ quy định mới nhất giúp đương sự, bị cáo và người tham gia tố tụng chuẩn bị tốt hơn cho quá trình giải quyết vụ việc. Cùng Luật ACC tìm hiểu chi tiết các quy định hiện hành.

1. Quy định về thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm

Hội đồng xét xử sơ thẩm là cơ quan trực tiếp thực hiện hoạt động xét xử tại phiên tòa, có nhiệm vụ xem xét chứng cứ, đánh giá tình tiết vụ án và đưa ra phán quyết theo quy định pháp luật.

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án dân sự thông thường gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân; trường hợp đặc biệt có thể gồm 02 Thẩm phán và 03 Hội thẩm nhân dân.

Trong tố tụng hình sự, thành phần Hội đồng xét xử được xác định theo tính chất vụ án. Trường hợp thông thường gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân; đối với vụ án có bị cáo bị xét xử về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là tù chung thân hoặc tử hình, Hội đồng xét xử sơ thẩm phải gồm 02 Thẩm phán và 03 Hội thẩm nhân dân theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Đối với tố tụng hành chính, Hội đồng xét xử sơ thẩm chủ yếu gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân theo quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015, nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong hoạt động xét xử.

2. Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm trong tố tụng dân sự

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án dân sự gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Thẩm phán giữ vai trò chủ tọa phiên tòa, điều hành hoạt động xét xử và bảo đảm trình tự tố tụng được thực hiện đúng quy định. Hội thẩm nhân dân tham gia xét xử, đánh giá chứng cứ và có quyền biểu quyết ngang với Thẩm phán khi nghị án.

Trong trường hợp đặc biệt, Hội đồng xét xử có thể gồm 02 Thẩm phán và 03 Hội thẩm nhân dân để bảo đảm việc giải quyết vụ án được xem xét toàn diện, khách quan hơn.

Các bên tham gia tố tụng có quyền đề nghị thay đổi thành viên Hội đồng xét xử nếu có căn cứ cho rằng người đó thuộc trường hợp phải từ chối tham gia tố tụng hoặc không bảo đảm tính vô tư, khách quan theo quy định pháp luật.

3. Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự

Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án hình sự được xác định dựa trên tính chất và mức độ nghiêm trọng của vụ án.

Đối với vụ án thông thường, Hội đồng xét xử gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân. Thẩm phán giữ vai trò chủ tọa phiên tòa, điều hành hoạt động xét xử; Hội thẩm nhân dân tham gia đánh giá chứng cứ, xem xét các tình tiết vụ án và biểu quyết khi nghị án.

Đối với vụ án có bị cáo bị xét xử về tội mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là tù chung thân hoặc tử hình, Hội đồng xét xử sơ thẩm phải gồm 02 Thẩm phán và 03 Hội thẩm nhân dân theo khoản 1 Điều 254 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Ngoài Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa có nhiệm vụ ghi chép diễn biến phiên tòa, lập biên bản và thực hiện các công việc tố tụng khác nhưng không tham gia vào quá trình nghị án, quyết định bản án.

4. Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm trong tố tụng hành chính

Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án hành chính gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Thẩm phán chủ tọa phiên tòa chịu trách nhiệm điều hành hoạt động xét xử, xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính, hành vi hành chính bị khởi kiện. Hội thẩm nhân dân tham gia xét xử với quyền biểu quyết ngang với Thẩm phán.

Trong quá trình giải quyết vụ án, các bên tham gia tố tụng có quyền đề nghị thay đổi thành viên Hội đồng xét xử nếu có căn cứ cho rằng người đó không bảo đảm sự vô tư, khách quan theo quy định pháp luật.

5. Câu hỏi thường gặp

Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm có thể thay đổi trong quá trình xét xử không?

Trả lời: Thành phần Hội đồng xét xử có thể được thay đổi nếu thành viên thuộc trường hợp phải từ chối tham gia tố tụng, bị thay đổi hoặc không thể tiếp tục thực hiện nhiệm vụ. Việc thay đổi phải được thực hiện theo đúng trình tự, thủ tục của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 hoặc Luật Tố tụng hành chính 2015 tùy từng lĩnh vực.

Hội thẩm nhân dân có quyền biểu quyết ngang với Thẩm phán không?

Trả lời: Có. Khi nghị án, Hội thẩm nhân dân có quyền biểu quyết ngang với Thẩm phán và được phát biểu ý kiến trước. Quyết định của Hội đồng xét xử được thông qua theo nguyên tắc đa số. Trong mô hình thông thường gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân, Hội thẩm nhân dân chiếm số lượng lớn hơn nên ý kiến của các Hội thẩm có vai trò quan trọng trong việc quyết định nội dung phán quyết.

Ai có quyền đề nghị thay đổi thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm?

Trả lời: Đương sự, bị cáo, người bào chữa và người tham gia tố tụng khác có quyền đề nghị thay đổi thành viên Hội đồng xét xử nếu có căn cứ cho rằng người đó không đủ điều kiện tham gia xét xử hoặc không bảo đảm tính khách quan theo quy định pháp luật.

Thành phần hội đồng xét xử sơ thẩm được quy định chặt chẽ nhằm bảo đảm công bằng và minh bạch trong xét xử. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, hãy liên hệ Luật ACC ngay hôm nay để được đội ngũ chuyên gia hỗ trợ kịp thời.